Wanneer vrijheid niet vanzelfsprekend is...

Ik stapte een wereld binnen die voor mij surrealistisch is. Een werkelijkheid waarin veiligheid geen detail is, maar een voorwaarde. Waar dreiging geen uitzondering is maar een constante factor. Terwijl ik probeerde te bevatten waar ik terecht was gekomen, realiseerde ik me langzaam dat wat voor mij extreem verschijnt, voor haar normaal is. Al bijna zestig jaar.

Dat besef bleef de hele dag door mijn hoofd spelen.

Wij praten in ondernemerschap, sport en leiderschap vaak over druk. Over spanning. Over verantwoordelijkheid. Over risico. Maar hoe ziet druk eruit wanneer gevaar geen scenario is waar je rekening mee houdt, maar onderdeel is van je dagelijkse realiteit? Wanneer vrijheid niet vanzelfsprekend is, maar iets wat voortdurend wordt afgewogen tegen veiligheid?

Daar spraken we over. Over angst. Niet over het bestrijden ervan of het overwinnen ervan. Maar over het leven ermee.

Tijdens het gesprek kwam een onderwerp voorbij waar de meeste mensen liever niet over nadenken. Regie over je eigen dood. Het was geen zwaar of dramatisch gesprek. Juist niet. Het werd besproken met een helderheid die me verbaasde. Op een bepaald moment sprak Astrid over het besef dat uiteindelijk alles samenkomt in één moment. “Die ene milliseconde die het maar duurt voordat de kogel mij vindt”.

De woorden blijven hangen.

Niet omdat ze bedoeld zijn om indruk te maken. Niet omdat ze sensationeel zijn. Maar omdat ze werden uitgesproken alsof het een feit is. Een realiteit waarover al lang geleden was nagedacht. Een conclusie die onderdeel is geworden van haar leven.

Op dat moment besefte ik: De meeste mensen denken dat regie gaat over controle. Over het beheersen van omstandigheden. Over het voorspellen van wat er gaat gebeuren. Maar juist iemand die weet hoe weinig controle er soms bestaat, begrijpt als geen ander waar regie werkelijk over gaat.

Niet over hoe je sterft. Maar over hoe je leeft.

Want als je accepteert dat je niet alles kunt controleren, blijft er één vraag over. Neem je verantwoordelijkheid voor de keuzes die wel van jou zijn? Dat bleek de rode draad van ons gesprek.

Niet wachten tot omstandigheden veranderen. Niet wachten tot angst verdwenen is. Niet wachten tot het veilig voelt. Maar verantwoordelijkheid nemen voor het leven dat je vandaag hebt.

We spraken over taal. Een onderwerp dat mij altijd fascineert. Omdat taal veel meer doet dan beschrijven wat er gebeurt. Taal bepaalt de betekenis die we aan gebeurtenissen geven. En betekenis bepaalt uiteindelijk onze werkelijkheid.

Onder extreme omstandigheden wordt dat zichtbaar. 

Hoe praat je tegen jezelf wanneer de buitenwereld geen veiligheid biedt? Welke verhalen vertel je jezelf wanneer de omstandigheden allesbehalve ideaal zijn? Welke werkelijkheid creëer je in je eigen hoofd wanneer de feiten daar nauwelijks ruimte voor lijken te geven?

Astrid sprak over het vermogen om een eigen werkelijkheid te bouwen zonder de werkelijkheid te ontkennen. Niet door weg te kijken van wat er is, maar door te bepalen wie jij daarin bent.

Dat bracht ons bij misschien wel de meest interessante vraag van de dag.

Wie ben je geworden door de tijd heen?

Niet wie je wilde worden. Niet wie anderen denken dat je bent.

Maar wie je daadwerkelijk bent geworden door alles wat je hebt meegemaakt.

Het is een vraag die weinig mensen zichzelf echt stellen. We kijken vaak vooruit. Naar doelen. Naar ambities. Naar wat nog moet komen. Maar identiteit ontstaat niet in de toekomst. Identiteit ontstaat in de keuzes die je gisteren hebt gemaakt en de betekenis die je geeft aan wat je hebt meegemaakt.

Terwijl ik tegenover haar zat, merkte ik dat ik voortdurend heen en weer werd geslingerd tussen bewondering en vertwijfeling. Bewondering voor de rust waarmee ze sprak over onderwerpen die voor de meeste mensen onvoorstelbaar zijn. Vertwijfeling omdat ik me realiseerde hoe beperkt mijn eigen referentiekader eigenlijk is.

Wat voor mij buitenaards extreme druk is, is voor Astrid normaal.

Al bijna zestig jaar.

Toen ik later naar huis reed, bleef één gedachte terugkomen. We bewonderen vaak mensen vanwege hun prestaties. Hun succes. Hun invloed. Hun resultaten. Maar misschien zit de grootste prestatie ergens anders:

In het vermogen om onder omstandigheden die niemand zou kiezen toch regie te houden over jezelf.

Om niet te worden wat de omstandigheden van je maken, maar om bewust te kiezen wie je ondanks die omstandigheden bent.

Dat is wat ik meenam uit ons gesprek.

Geen verhaal over angst. Geen verhaal over dreiging. Geen verhaal over criminaliteit.

Maar een verhaal over verantwoordelijkheid. Over taal. Over identiteit.

Over de keuze om eigenaar te blijven van je leven, zelfs wanneer je weet dat niet alles in jouw handen ligt.

Want uiteindelijk is resultaat nooit het gevolg van perfecte omstandigheden.

Resultaat ontstaat wanneer iemand besluit dat omstandigheden niet het laatste woord krijgen. Dat de buitenwereld invloed heeft, maar nooit de regie.

En misschien is dat wel de meest waardevolle les die ik die zaterdag heb gehoord. Niet dat vrijheid vanzelfsprekend is. Maar dat regie altijd een keuze blijft. Zelfs onder de meest extreme omstandigheden.

20 augustus op YouTube & Spotify: De ON POINT. Cast met Astrid Holleeder.